01-07-26 Απόδοση προσωπικών αντικειμένων τεσσάρων Ελλήνων θυμάτων των ναζιστικών στρατοπέδων στις οικογένειές τους στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory των Αρχείων Arolsen
Την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026 πραγματοποιήθηκε στο Αμφιθέατρο «Γιάννος Κρανιδιώτης» του Υπουργείου Εξωτερικών εκδήλωση για την απόδοση προσωπικών αντικειμένων τεσσάρων Ελλήνων θυμάτων των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας στις οικογένειές τους, στο πλαίσιο της διεθνούς εκστρατείας #StolenMemory των Αρχείων Arolsen.
Τα Αρχεία Arolsen, τα οποία φυλάσσουν το αρχειακό υλικό των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας, αποτελούν τον μεγαλύτερο φορέα τεκμηρίωσης των ναζιστικών εγκλημάτων παγκοσμίως. Διαθέτουν περισσότερα από 30 εκατομμύρια έγγραφα, τα οποία αποτελούν πολύτιμη πηγή για την ιστορική έρευνα, την τεκμηρίωση και την εκπαίδευση των νεότερων γενεών. Από το 2018 υλοποιούν τη διεθνή εκστρατεία #StolenMemory των Αρχείων Arolsen, με στόχο τον εντοπισμό των οικογενειών θυμάτων των ναζιστικών διώξεων και την επιστροφή των προσωπικών αντικειμένων που τους είχαν αφαιρεθεί κατά τον εγκλεισμό τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας.
Στην Ελλάδα η Γενική Γραμματεία Θρησκευμάτων σε συνεργασία με την Υπηρεσία Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών, δημιούργησαν ένα καινοτόμο και πρωτοποριακό εκπαιδευτικό πρόγραμμα, όπου η αναζήτηση των οικογενειών των θυμάτων ανέλαβαν σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.
Στην εκδήλωση της 25ης Ιουνίου τον Πρωθυπουργό εκπροσώπησε ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων κ. Γιώργος Καλαντζής. Τον Υπουργό Εξωτερικών εκπροσώπησε η Ειδική Απεσταλμένη για την Καταπολέμηση του Αντισημιτισμού και την Προάσπιση της Μνήμης του Ολοκαυτώματος, Πρέσβυς κα Χρυσούλα Αλειφέρη. Τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο Β΄ εκπροσώπησε ο Πανοσιολογιώτατος Αρχιμανδρίτης π. Αμφιλόχιος Διαμαντίδης. Στην εκδήλωση παρέστησαν επίσης η Υπηρεσιακή Γενική Γραμματέας του Υπουργείου Εξωτερικών, Πρέσβυς κα Θηρεσία- Παρασκευή Αγγελάτου, ο Διευθυντής των Αρχείων Arolsen κ. Moritz Wein, καθώς και εκπρόσωποι της πολιτείας, της εκπαιδευτικής κοινότητας και των οικογενειών των θυμάτων.
Κατά τους χαιρετισμούς επισημάνθηκε η σημασία της συνεργασίας των δύο Υπουργείων με τα Αρχεία Arolsen για την αποκατάσταση της ιστορικής μνήμης, καθώς και ο καθοριστικός ρόλος της εκπαιδευτικής κοινότητας στην υλοποίηση του προγράμματος.
Κεντρική στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η απόδοση των προσωπικών αντικειμένων τεσσάρων Ελλήνων θυμάτων των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας στις οικογένειές τους, οι οποίες εντοπίστηκαν μέσα από την έρευνα μαθητικών ομάδων που συμμετείχαν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα #StolenMemory των Αρχείων Arolsen.
Το Εσπερινό Επαγγελματικό Λύκειο Ευόσμου Θεσσαλονίκης εντόπισε την οικογένεια του Ευάγγελου Κερασιώτη. Το προσωπικό του αντικείμενο, ένα ρολόι, παρέδωσε ο Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων κ. Γιώργος Καλαντζής στην Καίτη Κερασώτη, σύζυγο του αδελφού του θύματος.
Το 2ο Γενικό Λύκειο Κορωπίου Αττικής εντόπισε τον Δημήτριο Βαχαρέλη, ανιψιό του Δημήτρη Βαφειάδη. Τα προσωπικά αντικείμενα του Δημήτρη Βαφειάδη (πορτοφόλι με νομίσματα, δαχτυλίδι και ρολόι τσέπης με την αλυσίδα του) παρέδωσε ο Διευθυντής των Αρχείων Arolsen κ. Moritz Wein στον Δημήτριο Βαχαρέλη.
Το 7ο Γυμνάσιο Νέας Ιωνίας Αττικής εντόπισε την οικογένεια του Γιώργου Σαγματόπουλου. Το προσωπικό του αντικείμενο, ένα ρολόι, παρέδωσε ο Προϊστάμενος της Υπηρεσίας Διπλωματικού και Ιστορικού Αρχείου, Εμπειρογνώμονας Πρεσβευτής-Σύμβουλος Α΄ κ. Γιώργος Πολυδωράκης στην Παναγιώτα Γαλάνη, εγγονή της αδελφής του θύματος.
Το 1ο Γενικό Λύκειο Υμηττού εντόπισε την οικογένεια του Νικόλαου Φασουλιώτη. Τα προσωπικά του αντικείμενα (ένα βραχιόλι και μία μικρή καρφίτσα) παρέδωσε η Διευθύντρια του Γραφείου του Γενικού Γραμματέα Θρησκευμάτων κα Βασιλική Κεραμίδα στην κόρη του Κωνσταντία Τσιοπτσή.
Σε όλες τις οικογένειες ο Διευθυντής των Αρχείων Arolsen κ. Moritz Wein παρέδωσε επίσης αντίγραφα των πρωτότυπων αρχειακών εγγράφων που αφορούν τους συγγενείς τους και φυλάσσονται στα Αρχεία Arolsen.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση του πρωτότυπου τραγουδιού «Έλα εμφανίσου...», σε σύνθεση λόγου και μουσικής του καθηγητή Μουσικής Κωνσταντίνου Καραμπερόπουλου, υπεύθυνου εκπαιδευτικού της μαθητικής ομάδας #StolenMemory του 7ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας Αττικής. Το τραγούδι δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού προγράμματος και είναι αφιερωμένο στη μνήμη των θυμάτων των ναζιστικών διώξεων, αναδεικνύοντας τον δημιουργικό τρόπο με τον οποίο οι μαθητές/τριες και οι εκπαιδευτικοί προσέγγισαν τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης.
Κατά τα σχολικά έτη 2024-2025 και 2025-2026, στο πλαίσιο υλοποίησης του εκπαιδευτικού προγράμματος #StolenMemory των Αρχείων Arolsen, συμμετείχαν οι ακόλουθες σχολικές μονάδες Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: 1ο Γενικό Λύκειο Πανοράματος (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Θεσσαλονίκης), Γενικό Λύκειο Ασπροπύργου (Δ.Δ.Ε. Δυτικής Αττικής), Εσπερινό Επαγγελματικό Λύκειο Ευόσμου (Δ.Δ.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης), Ιδιωτικό Λύκειο «Ώθηση» (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Αττικής), Γενικό Λύκειο Αυλώνα (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Αττικής), Γυμνάσιο Νεοχωρίου (Δ.Δ.Ε. Άρτας), Αρσάκειο Λύκειο Θεσσαλονίκης της Φ.Ε. (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Θεσσαλονίκης), 7ο Γυμνάσιο Νέας Ιωνίας (Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας), 4ο Γυμνάσιο Κερατσινίου (Δ.Δ.Ε. Πειραιά), Γυμνάσιο Κολλεγίου Αθηνών (Δ.Δ.Ε. Β΄ Αθήνας), 2ο Γενικό Λύκειο Κορωπίου (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Αττικής), Γυμνάσιο με Λυκειακές Τάξεις Σικίνου (Δ.Δ.Ε. Κυκλάδων), 10ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης (Δ.Δ.Ε. Ανατολικής Θεσσαλονίκης), 1ο Γενικό Λύκειο Υμηττού (Δ.Δ.Ε. Α΄ Αθήνας), Γενικό Λύκειο Παναγιάς Διάσελλου (Δ.Δ.Ε. Άρτας), Γυμνάσιο Παναγιάς Διάσελλου (Δ.Δ.Ε. Άρτας), Γενικό Λύκειο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ευόσμου (Δ.Δ.Ε. Δυτικής Θεσσαλονίκης) και Γενικό Λύκειο Λούρου (Δ.Δ.Ε. Πρέβεζας).
Οι μαθητές, οι μαθήτριες και οι εκπαιδευτικοί των παραπάνω σχολικών μονάδων συμμετείχαν ενεργά στο πρόγραμμα, εμπλουτίζοντας τις ιστορικές τους γνώσεις, καλλιεργώντας δεξιότητες ιστορικής έρευνας και κριτικής σκέψης και δημιουργώντας πρωτότυπες εργασίες που ανέδειξαν τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης και της ανάδειξης των προσωπικών ιστοριών των θυμάτων των ναζιστικών διώξεων.
Η εκδήλωση σηματοδότησε την επιτυχή ολοκλήρωση της δράσης #StolenMemory των Αρχείων Arolsen στην Ελλάδα και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η ελληνική περίπτωση παρουσιάζει δύο μοναδικά χαρακτηριστικά σε διεθνές επίπεδο.
Πρώτον, πρόκειται για τη μοναδική μέχρι σήμερα περίπτωση παγκοσμίως κατά την οποία η συμμετοχή της μαθητικής κοινότητας στη διαδικασία εντοπισμού οικογενειών θυμάτων του ναζισμού εντάχθηκε σε μία κεντρικά σχεδιασμένη κρατική πρωτοβουλία, η οποία υλοποιήθηκε από το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού. Παρόμοιες δράσεις έχουν κατά καιρούς αναληφθεί από μεμονωμένες σχολικές μονάδες σε άλλες χώρες, όπως η Πολωνία, χωρίς όμως να αποτελούν μέρος εθνικού προγράμματος που να σχεδιάστηκε και να υλοποιήθηκε από φορείς της κεντρικής κυβέρνησης.
Δεύτερον, η Ελλάδα γίνεται η πρώτη χώρα που κατάφερε να εντοπίσει τις οικογένειες του συνόλου των πολιτών της των οποίων προσωπικά αντικείμενα φυλάσσονταν στα Αρχεία Arolsen, ολοκληρώνοντας έναν κύκλο αναζήτησης και αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης με ιδιαίτερη συμβολική και ανθρωπιστική σημασία.
* Φωτογραφικό υλικό: Socrates Baltagiannis.
